کارگاه آموزشی چگونگی مقابله با بحران
18 دی 1382
تهران – موسسه همیاران
**********************************************************
کارگاه
آموزشی " چگونگی مقابله با بحران" با تسهیلگری پروفسور خسرو سعیدی استاد
دانشگاه های آلمان با حضور اعضای گروههای مختلف ستاد غیردولتی مقابله با
بحران زلزله بم در تاریخ 18 دی ماه 1382 به همت موسسه همیاران غدا در
دفتر این موسسه برگزار شد.
پرفسور
سعیدی با بیان اینکه بحران زمانی اتفاق می افتد که جامعه توان مقابله با
یک حادثه طبیعی مانند سیل، زمین لرزه و .. را نداشته باشد. گفت: مدیریت
بحران شامل تمامی فعالیتها و اقداماتی است که برای جلوگیری از وقوع بحران
و مقابله با عوارض آن انجام میشود.
وی سپس
به تشریح پروسه مدیریت بحران پرداخت و پیشگیری (Mitigation)،
آمادگی (Preparedness)
و جوابگویی (Response)
را سه مرحله مدیریت بحران عنوان کرد. سعیدی گفت: پیشگیری در مدیریت بحران
به این معنا است که جامعه و مردم به گونه ای برای مقابله با بحران آماده
شوند که یک حادثه طبیعی مانند زلزله تبدیل به یک بحران نشود. به عنوان
مثال قبل از زمین لرزه بم، زمین لرزه ای با همان قدریت در کالیفرنیای
آمریکا رخ داد که به دلیل اقدامات پیشگیرانه تنها 2 نفر کشته داد و به
هیچ وجه بک بحران محسوب نمی شود.
وی
آمادگی را مرحله دوم مدیریت بحران برشمرد و اضافه کرد: حادثه ای مانند
زمین لرزه در ایران غیرمترقبه محسوب نمی شود، چرا که کشور ما روی گسل های
زلزله واقع شده است و باید آمادگی وقوع چنین حوادثی را داشته باشیم. ما
باید یک نقشه آسیب پذیریداشته باشیم و براساس آن مشخص کنیم که کدام مناطق
در مقابل سیل، زمین لرزه، رانش کوه و ... آسیب پذیر است و برای وقوع
اینگونه حوادث در آن مناطق آمادگی داشته باشیم. چنان که در دیگر کشورها
سازمانهای دولتی و غیردولتی مرتبط با وقوع اینگونه حوادث به گونه ای
آماده بوده و با هم هماهنگ هستند که در واقع بروز بحران همه مسوولیت ها
مشخص است و کسی منتظر کسب اجازه نمی ماند و به سرعت وارد عمل می شوند.
جوابگویی سومین مرحله مدیریت بحران است که در این کارگاه بدان پرداخته
شد. پروفسور سعیدی گفت: وقتی که یک حادثه اتفاق و به دلیل اینکه نتوانسته
ایم با آن مقابله کنیم تبدیل به بحران شده است، باید در سه مرحله جوابگوی
آن باشیم.
مرحله نخست: کمکهای اولیه است. شامل: بیرون آوردن افراد از زیرآوار،
رسیدگی به مجروحان، توزیع غذا، اسکان موقت و کمکهای روانی است. در این
مرحله اولویت با بیرون آوردن افراد از زیر آوار است و البته سایر اقدامات
نیز باید به موازات آن دنبال شود.
مرحله دوم: بازسازی است. که خانه سازی، ساخت مدارس و کلینیک های
درمانی و راه اندای نهادهای تولیدی را در بر میگیرد و پس از طی این مرحله
و راه اندازی مجدد ساختارها، مرحله سوم جوابگویی مطرح میگردد.
مرحله سوم: توسعه است. که همان پرداختن به مسائل حقوقی و اسناد
مالکیت می باشد.
ایشان
با تاکید بر اینکه فاصله زمانی بین مرحله کمکهای اولیه و مرحله بازسازی
حلقه گمشده مدیریت بحران است، گفت: بازسازی بم حداقل دو سال زمان می برد
و باید برنامه ای برای گذران امور مردم طی این مدت در نظر گرفت، چرا که
در صورت عدم توجه به این مسله با مشکل مهاجرت مردم و خالی شدن بم مواجه
خواهیم شد.
سعیدی
خاطر نشان کرد: ما به طور سنتی همه چیز را از دولت می خواهیم، ولی مدیریت
بحران فقط به دولت مربوط نمیشود و برنامه جامعی است که دولت تنها عهده
دار بخشی از آن است. وی با اشاره به اینکه ما فرهنگ مدیریت بحران نداریم،
تصریح کرد: این جوشش و همیاری مردم برای کمک به زلزله زدگان را در کمتر
جایی میتوان دید ولی به جهت اینکه بدون برنامه و ساماندهی است، میزان اثر
بخشی اش بسیار اندک است. سعیدی فرهنگ سازی در زمینه مدیریت بحران را از
جمله وظایف نهادهای مدنی دانست و گفت: با هدایت این پتانسیل بالای مردمی
و کانالیزه کردن کمکها توسط جامعه مدنی میتوان تاثرگذرای این جوشش مردمی
را افرایش داد.
پروفسور
سعیدی فرآیند کار در زمینه امدادرسانی به آسیب دیدگان اینگونه بحرانها را
چهار مرحله:
-
تحلیل
موقعیت و شناخت اینکه محیط موردنظر ما در حال حاظر چه شرایطی دارد.
-
تعیین
اهداف کار برای رفع موانع و مشکلات موجود.
-
مشخص
نمودن راهکارهای لازم برای دستیابی به اهداف تعیین شده.
-
برآورد منابع موردنیاز برای اجرای راهکارها.
برشمرد
و براساس آن شرکت کنندگان در کارگاه به تحلیل موقعیت زلزله زدگان بم
پرداختند.
در این
بخش که با تسهیلگری مهندس هوشنگ جزی اداره گردید، در اولین گام تحلیل
موقعیت کنونی مورد توجه حاظرین قرار گرفت و تحلیل موقعیت به سه مرحله زیر
تقسیم شد:
-
جمع
آوری اطلاعات (شامل: مشاهده افراد از منطقه زلزله دیده، اطلاعات منتشر
شده در رسانه ها و اطلاعات گردآوری شده توسط دستگاهها یدولتی)
-
تجزیه
و تحلیل اطلاعات
-
ارائه
گزارش به ستاد
باتوجه به اینکه
گروهی که در اولین جلسه عمومی ستاد برای نیازسنجی و گردآوری اطلاعات
تعیین شده بود تاکنون این مهم را به انجام نرسانده است، به پیشنهاد
حاظرین قرار بر این شد که گروه جدیدیمسوولیت جمع آوری و تحلیل اطلاعات را
برعهده بگیرند و نتایج آن را در اسرع وقت به ستاد غیردولتی مقابله با
بحران زلزله زدگان بم ارائه نمایند. مشخص نمودن اعضای این گروه به جلسه
عمومی ستاد که در روز 20 دی ماه برگزار خواهد شد، موکول شد. (مشخص نبودن
اعضای ستاد، چگونگی جمع آوری اطلاعات و چگونگی انتقال اطلاعات به ستاد از
سوی مسوول گروه نیازسنجی به عنوان موانع عدم موفقیت این گروه بیان شد)
در
ادامه شرکت کنندگان در کارگاه مشکلات موجود در ستاد را به عنوان یکی از
موانع پیشرفت سریع کار مطرح کردند. کافی نبودن تجهیزات، نبود یک گروه
هماهنگی به منظور برنامه ریزی و هماهنگ نمودن فعالیتهای گروههای مختلف
ستاد و مشخص نبودن اهداف بلند و کوتاه مدت ستاد از جمله موانعی بود که
بدان اشاره شد.
در
رابطه با خلا وجود گروه هماهنگی نیز با توافق حاظرین آقایان: آذین،
مستوفی، نمازی، قویدل و خانمها: درخشان، هواکمیان، شجری و دارایی به
عضویت این گروه درآمدند و قرار شد با تشکیل جلسه ای بعد از اتمام کارگاه
شرح وظایف گروه هماهنگی را تعیین نموده و شرحوظایف پیشنهادی سایر گروهها
را نیز برای ارائه در جلسه روز شنبه تنظیم کنند. همچنین قرار بر این شد
که گروه هماهنگی مسوولیت جمع آوری گزارشات سایر گروهها و اعلام نتایج آن
را در جلسه عمومی را نیز برعهده بگیرند. سایر افراد علاقمند به عضویت در
گروه هماهنگی در جلسه روز شنبه به این گروه خواهند پیوست.
در مورد
کافی نبودن تجهیزات دبیرخانه نیز قرار براین شد که فعلا" افراد مشارکت
کننده از تجهیزات و امکانات شخصی و سازمانی خود استفاده کنند و در گام
بعدی با مشخص نمودن تجهیزات موردنیاز دبیرخانه، نحوه تهیه آ«ها توسط گروه
هانهنگی بررسی شود.
تشکیل
یک گروه پایش و ارزشیابی و تشکیل شعبه ستاد مقابله با بحران در کرمان و
بم از دیگر تصمیمات این نشست بود.
