كارگاه آموزشي مديريت جامعه محور بحران

سوم و چهارم خرداد ماه 1383

استان كرمان- شهرستان كرمان

تالار كنفرانس مركز درماني بيماريهاي خاص

برگزار کنندگان: موسسه همیاران غدا و خانه تشکلهای غیردولتی کرمان

با حمایت و همکاری: استانداری کرمان و موسسه SAVE THE CHILDREN

تهيه كنندگان گزارش: فهيمه سوهاني و دكتر پدرام موسوي

**********************************************************

خلاصه گزارش:

كارگاه مديريت جامعه محور بحران  در تاريخ سوم و چهارم خرداد ماه 1383 در سالن كنفرانس مركز درماني بيماري هاي خاص ـ شهرستان كرمان و با حضور 30 نفر از نمايندگان  تشكل هاي غير دولتي در كرمان، بم و تهران برگزار شد. در اين كارگاه كه از سوي موسسه همياران و با حمايت سازمان Save the Children و با همكاري خانه تشكل هاي كرمان تشكيل شد، شركت كنندگان  با مبناي تئوري بحران و مديريت بحران، الگوي برنامه ريزي  Log frame، چرخه مديريت پروژه، روش پايش و ارزشيابي، محورهاي اصلي  برنامه ريزي فعاليت هاي مربوط به كودكان در شرايط بحران آشنا شدند.

مقدمه:

پس از وقوع زلزله در شهر بم، نهاد ها و سازمان هاي مختلف بين المللي و تشكل هاي غير دولتي محلي نقش عمده اي را در خدمات رساني به آسيب ديدگان به عهده داشتند.  در اين بين حضور سازمان هاي محلي به عنوان افرادي كه برخواسته از ميان جمعيت آسيب ديده هستند از اهميت ويژه اي برخوردار است. گروه هايي كه از همان دقايق آغازين اين حادثه در صحنه حاضر شدند و به اجراي طرح هاي مختلف متناسب با توان خود همت گماردند. با توجه به اين نقش، ظرفيت سازي در زمينه مديريت بحران با توجه به محوريت جامعه از نياز هاي مهم تشكل هاي غير دولتي محلي به شمار مي رود.

موسسه همياران سازماني است كه به عنوان يك موسسه مردمي، داوطلب، غير انتفاعي، غير سياسي و مستقل در زمينه هاي زير فعاليت مي كند:

• توانمندسازي مردم، جامعه مدني و سازمان هاي غير دولتي در زمينه ارتقا دانش ، مهارت، ترويج و پژوهش

• تقويت همكاري ملي و بين المللي

•  ايجاد محيط مناسب براي فعاليت سازمان هاي غير دولتي

• ارائه الگوهاي عملي مردم محور

با توجه به اهميت بحث مديريت در حوادث اين چنيني كارگاه 2 روزه اي با عنوان مديريت جامعه محور بحران توسط موسسه همياران و با حمايت سازمان Save the Children و با همكاري خانه تشكل هاي كرمان در شهرستان كرمان برگزار شد. لازم به ذكر است كه با توجه به مشكلات تداركاتي در بم و امكان حمايت بيشتر خانه تشكل هاي كرمان از برگزاري كارگاه، ترجيح داده شد كه كارگاه در كرمان برگزار گردد.

 بخش اول: گزارش توصيفي

الف) تسهيلگران و سخنرانان كارگاه

تسهيلگري اين كارگاه به عهده آقاي پروفسور خسرو سعيدي از دفتر همكاري هاي اقتصادي ايران و آلمان GTZ بود. همچنين آقاي پراساد از سازمان آكسفم و آقاي دکتر سیامک زند رضوي از اساتيد دانشگاه كرمان نيز به عنوان سخنران دعوت شدند.

ب) شركت كنندگان در كارگاه

در اجراي اين برنامه از تشكل هاي غير دولتي در سطح كرمان و بم  جهت شركت در كارگاه دعوت شد. در اين كارگاه 30 نفر از نمايندگان سازمان هاي غير دولتي در بم، كرمان و تهران حضور يافتند. 

ج‌)  شرح فعاليت ها

 

روز اول

• در ابتداي كارگاه پس از معارفه، اهداف كارگاه توسط تسهيلگر به شرح زير بيان شد:

1. شركت كنندگان با مبناي تئوري بحران و مديريت بحران آشنايي پيدا كنند.

2. شركت كنندگان با الگوي برنامه ريزيLog frame  آشنايي پيدا كنند و قادر باشند آن را در برنامه هاي جاري و آينده خود مورد استفاده قرار دهند.

3. شركت كنندگان با چرخه مديريت پروژه آشنايي پيدا كنند.

4. شركت كنندگان با روش پايش و ارزشيابي آشنايي پيدا كنند و قادر باشند آن را در برنامه هاي خود در بم به كار گيرند.

5. شركت كنندگان محورهاي اصلي برنامه ريزي فعاليت هاي مربوط به كودكان را در شرايط بحران شناخته و برنامه هاي خود را با آن تطبيق دهند.

•  در مرحله بعد اهداف كارگاه با انتظارات شركت كنندگان مقايسه شد.

• مباحث مربوط به كارگاه با سرفصل هاي زير ارائه شد:

1. تعريف بحران

2. مديريت بحران

3. پايش و ارزشيابي

4. تغييرات آسيب پذيري و نقش پايش و ارزشيابي در اين تغييرات

5. شناخت مساله در طرح نويسي

6. روش هاي ارزيابي نياز

7. مشاركت و آموزش صحيح در اجراي طرح و رفع نياز هاي اوليه

• در پايان كارگاه، ارزيابي از روز اول انجام شد.

روز دوم

• در ابتداي برنامه مطالب روز اول كارگاه مرور شد.

• مباحث مربوط به كارگاه با سرفصل هاي زير ارائه شد:

1. پايش و ارزشيابي – ادامه

2. شاخص اندازه گيري

3. تعيين شاخص براي پيامدهاي پروژه

4. چرخه يادگيري

5. برنامه ريزي براي كودكان كه يه علت كمبود وقت  اشاره مختصري در مورد اين بخش صورت گرفت.

• در انتهاي بخش اول، كارگاه مورد ارزيابي قرار گرفت.

• در بخش دوم كارگاه آقاي پراساد، نماينده سازمان آكسفم مطالبي را در مورد ظرفيت و آسيب پذيري بيان كردند. ايشان ظرفيت هاي لازم را گام اصلي در كاهش آسيب در زمان بحران دانستند. ( مطالب ارائه شده توسط ايشان در پيوست آمده است)

• در بخش سوم از برنامه، آقاي سيامك رضوي ضمن بيان چگونگي مديريت در زمان زلزله بم، در مورد مديريت در زمان بحران و اينكه مردم چگونه مي توانند در اين زمان مسائل را مديريت كنند، مطالبي را عنوان كردند. (مديريت جامعه محور بحران)

• در پايان كارگاه ارزيابي نهايي انجام شد  كه گزارش آن در بخش نتايج كارگاه آمده است.

بخش دوم: نتايج

جهت بررسي ميزان دستيابي به اهداف كارگاه از شركت كنندگان خواسته شد تا بر روي 5 چارت جداگانه ميزان موافقت و دستيابي كارگاه به اهداف خود را ارزيابي كنند. با توجه به نتايج حاصله اكثريت شركت كنندگان، كارگاه را در دستيابي به اهداف خود موفق دانستند. از بين كليه اهداف، هدف شماره 5 با ميزان كمتري از دستيابي روبرو بود كه علت آن را   مي توان كمبود وقت و احتمالا عدم برنامه ريزي مناسب در مورد آن دانست.

نتايج آناليز ارزيابي كارگاه به شرح زير مي باشد:

• 96 درصد از شركت كنندگان كيفيت منابع و متون ارائه شده را بالاي متوسط ارزيابي كردند.

• 91 درصد از شركت كنندگان تسلط استاد در ارائه مطالب را خوب ارزيابي كردند.

• از نظر شركت كنندگان مفيد و به روز بودن مطالب به ميزان 100 درصد عالي بود.

• به نظر شركت كنندگان استفاده درست از وقت  به ميزان96 درصد بالاي متوسط بود.

• توانايي تسهيلگر در ترغيب شركت كنندگان به مشاركت از ديدگاه 91 درصد از شركت كنندگان  عالي ارزيابي شد.

• 95 درصد از شركت كنندگان برنامه ريزي و نظم اجراي دوره را بالاي متوسط ارزيابي كردند. (گزارش ارزيابي كارگاه در پيوست آمده است)

• همچنين 96 درصد هماهنگي و برنامه ريزي كارگاه، 59 درصد مدت زمان دوره و 100 درصد برنامه ريزي و نظم اجرايي دوره را خوب ارزيابي كردند.

بخش سوم: بررسي نكات قوت و ضعف كارگاه

نكات قوت:

• استفاده از تسهيلگران مختلف موجب تنوع بيشتر و مطرح شدن تجارب  متفاوت در برنامه شد.

• حضور سخنران خارجي آشنا به وضعيت مردم در بم از نكات مثبت اين برنامه بود.

نقاط ضعف:

• مطالب ارائه شده توسط تسهيلگر با وجود محتواي بسيار قوي، با عنوان كارگاه تناسب چنداني نداشت و بيشتر در مورد اجزاي طرح نويسي توضيح داده شد.

• مطالب ارائه شده توسط سخنران ها با وجود آموزنده بودن، علاوه بر اينكه ارتباط چنداني با مطالب ارائه شده توسط تسهيلگر نداشت، به صورت تئوري بيان شد كه اين امر با ماهيت كارگاهي بودن برنامه مغايرت داشت و موجب خستگي شركت كنندگان شد.

• با توجه به اينكه در بخش دوم از هدف هاي شماره 2، 4 و 5 به هدف هاي رفتاري اشاره شده است، امكان دستيابي به اين اهداف در اين كارگاه ميسر نيست و نياز به بررسي طولاني مدت دارد.

• با توجه به اعلام تشكيل كارگاه دوم به فرد رابط در تشكل هاي غير دولتي در بم، اقدامات مناسب جهت اطلاع رساني و هماهنگي هاي لازم به منظور حضور شركت كنندگان در بم صورت نگرفت. همچنين اين هماهنگي ها از سوي خانه تشكل هاي كرمان   نيز در مورد دعوت از شركت كنندگان كرماني به موقع  انجام نشد. مدير طرح هاي موسسه همياران در سفر خود به كرمان كه به منظور پيگيري  انجام فعاليت ها صورت گرفته بود، يك هفته قبل از برگزاري كارگاه و با كمك يكي از كاركنان خيريه ثامن الحجج (كه از طرف خانه تشكل هاي كرمان معرفي شده بود) اقدام به تماس با تك تك سازمان ها  نمود. اين مساله علاوه بر تاخير در اطلاع رساني  موجب صرف زمان زياد و اختصاص آن به انجام فعاليت هاي خارج از برنامه شد.

• علي رغم انتظار از همكاران محلي براي آماده سازي مكان برگزاري كارگاه اين امر صورت نپذيرفت و تعدادي از شركت كنندگان كارگاه به همراه مدير طرح اقدام به تدارك مكان نمودند.

• با وجود تعيين شرح وظيفه براي كاركنان همياران در روزهاي برگزاري كارگاه، در برخي از موارد غيبت و يا رعايت نكردن وظايف منجر به اختلال در ديگر وظايف محوله شد.

• استفاده از نيروهاي درگير در بيمارستان ثامن الحجج موجب تاخير در  كار و به هم خوردن برنامه ريزي كارگاه شد. از آن جمله مي توان به  مناسب نبودن برنامه پذيرايي و اياب و ذهاب اشاره كرد.

بخش چهارم: پيشنهادات

• اطلاع تسهيلگران و سخنران ها از عنوان و اهداف كارگاه و متناسب كردن مطالب خود با آن بسيار مهم است. لذا پيشنهاد مي شود  هماهنگي هاي لازم در اين زمينه صورت گيرد.

• به نظر مي رسد در مواردي كه چندين تسهيلگر و سخنران در كارگاه حضور دارند، لازم است قبل از برگزاري كارگاه جلسه هماهنگي در مورد برنامه و اهداف  در نظر گرفته شود. در اين قسمت پيشنهاد يكي از شركت كنندگان در كارگاه كه در برگه ارزيابي بدان اشاره شده است آمده است :

• ‘ قبل از برقراري دوره در مورد مفاد دوره با استادي كه قرار است تدريس كند مشورت كنند. مثلا در مورد اين دوره قرار بود كه در روز دوم در ارتباط با ويژگي هاي برنامه ريزي كودكان در بحران تدريس شود. ’

• با توجه به اهميت بحث هماهنگي هاي اوليه در برگزاري هر چه بهتر برنامه ها پيشنهاد   مي شود با توجه به نقش سازمان هاي همكار و نيز مكان اجراي هر برنامه شرح وظايف واضح و متناسبي براي همكاران در كرمان و بم مشخص شود.

نکته: کليه پيوستها و منابع ذکر شده در دفتر موسسه همياران غدا موجود می باشد.